Instytut Zootechniki - PIB Zakład Doświadczalny - Kołuda Wielka

Jako datę powstania i rozpoczęcia działalności Zakładu Doświadczalnego w Kołudzie Wielkiej należy przyjąć rok 1946. W pierwszych latach po II wojnie światowej zakład kilkakrotnie zmieniał przynależność organizacyjną. Ostatecznie, z dniem 1.01.1951 r., został włączony w struktury Instytutu Zootechniki w Krakowie i taki stan organizacyjno-prawny trwa do dzisiaj. Od tamtego czasu w zakładzie ulegały zmianom kierunki badań naukowych oraz struktura produkcji roślinnej i zwierzęcej.

W początkowym okresie, do połowy lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku, prowadzono chów wołów i koni roboczych, bydła, trzody chlewnej, owiec i kur. Po naturalnym zaprzestaniu chowu wołów i koni roboczych, w 1959 r. zrezygnowano z hodowli trzody chlewnej. Od 1962 r. rozpoczęto hodowlę i chów gęsi białej włoskiej, sprowadzonej do Instytutu Zootechniki z Danii. W początkach lat siedemdziesiątych, ówczesny Dyrektor zakładu doc. dr inż. Kazimierz Bieliński doprowadził do powstania w zakładzie dwóch pracowni nastawionych wyłącznie na badania w dziedzinie hodowli, chowu i żywienia gęsi oraz owiec. Wymiernym efektem realizacji tematów i projektów badawczych, w zdecydowanej większości o charakterze wdrożeniowym, jest ponad 1500 publikacji; oryginalnych prac i doniesień naukowych, artykułów, podręczników, których autorami lub współautorami są pracownicy naukowi zakładu.

Prace hodowlano-badawcze, prowadzone nad gęsią nieprzerwanie od 1962r., pozwoliły na utrwalenie genetycznych cech użytkowych populacji gęsi i nadanie jej nazwy handlowej- gęsi Białej Kołudzkiej®., która obecnie ma być uznana za odrębną rasę. Znaczącym osiągnieciem hodowlanym jest wyodrębnienie w ramach populacji dwóch rodów gęsi Białej Kołudzkiej®, mięsnego i niesnego oraz międzyrodowego mieszańca o wybitnych cechach mięsnych-gęsi owsianej. W 2001 r. zarejestrowano znak towarowy (słowno-graficzny) „gęś Biała Kołudzka ®”, na który Instytut Zootechniki posiada prawa ochronne. Z dniem 1 stycznia 2003r. utworzono w ramach zakładu Krajowy Ośrodek Badawczo- Hodowlany Gęsi, w obrębie którego funkcjonuje ferma zarodowa i zakład wylęgu. Corocznie z fermy zarodowej zaopatrywane są w materiał hodowlany stada rodzicielskie gęsi Białej Kołudzkiej® z terenu całego kraju. „Gęś owsiana” jest obecnie hitem polskiego drobiarstwa, produktem głównie eksportowym, ale również coraz częściej poszukiwanym w kraju.

Należy również wspomnieć, że zakład realizuje w Stacji Zasobów Genetycznych Drobiu Wodnego w Dworzyskach program ochronny ginących ras gęsi i kaczek.

W zakresie hodowli i chowu owiec niewątpliwym osiągnięciem było wytworzenie i zarejestrowanie matecznej linii krzyżowniczej o nazwie „owca kołudzka”, o plenno-mlecznym kierunku użytkowania oraz stworzenie rezerwy genetycznej barwnej odmiany merynosa polskiego. Od 1992 r. realizowany jest program pozyskiwania mleka owczego do produkcji wyrobów mleczarskich- serów, twarożków i jogurtów.

Istotne znaczenie produkcyjne dla funkcjonowania zakładu ma produkcja roślinna. Obecnie powierzchnia gruntów wynosi 1060 ha, w tym 968 ha użytków rolnych. Przeważają gleby klasy II i III. Na większości areału uprawiana jest pszenica, rzepak, jęczmień, buraki cukrowe, kukurydza. Pozostałą część upraw stanowią rośliny pastewne (zielonki), lucerna, mieszanki traw z koniczyną, sorgo.

Zakład Doświadczalny Kołuda Wielka wykonuje swoje podstawowe funkcje; prowadzi działalność naukowo- badawczą, hodowlaną i produkcyjną. Za osiągnięcia w hodowli w 2000 r. został uhonorowany nagrodą Prezesa Rady Ministrów. Zdobyte liczne nagrody i wyróżnienia w zakresie hodowli i chowu gęsi, owiec oraz przetworów z mleka owczego są wyrazem uznania dla dyrekcji, kadry naukowej i pozostałych pracowników za rzetelne wypełnienie misji zakładu, będącego jednostką organizacyjną Instytutu Zootechniki.